بورس

منظور از عرضه اولیه در بورس چیست؟

عرضه اولیه یا همان Initial Public Offering که به اختصار IPO نامگذاری میشود، به اولین روزِ عرضه‌ درصد مشخصی (عموما بین ۵% تا ۲۰%) از کل سهام یک شرکت در بورس گفته می‌شود. وقتی شرکتی تصمیم می‌گیرد سهام خود را در بورس عرضه کند، پس از طی مراحل مختلف و ارزیابی‌های گوناگون توسط سازمان بورس اوراق بهادار تهران و در صورت پذیرش، درصدی از سهام کل شرکت خود را در بورس عرضه می‌کند در واقع با <عرضه اولیه> سهام یک شرکت در بورس، تمامی معامله‌گران حاضر در بورس می‌توانند برای اولین بار سهام آن شرکت را خریداری کنند، سهامی که تا قبل آن در اختیار اشخاص یا ارگانی خاص بوده است اما منبعد تمامی افراد فعال در بورس می‌توانند سهامدار آن شرکت باشند.

اینکه چرا همه دوست دارند <عرضه اولیه> بخرند ریشه در این قضیه دارد که همه معامله‌گران دوست دارند سود کنند! وقتی شرکتی مجوز حضور در بورس را می‌گیرد و تصمیم به عرضه سهام خود در بورس می‌گیرد باید بتواند برای این سهامی که برای اولین بار قرار است در بورس عرضه شود، خریدار پیدا کند! تمامی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس، قبل از عرضه سهام خود در بورس بایستی صورت‌های مالی خود را بصورت منظم برای سازمان بورس ارسال کنند و همچنین شرکت سودده باشد، تمامی معامله‌گران با بررسی صورت‌های مالی شرکت می‌توانند ارزش ذاتی سهام آن را محاسبه کنند.

حال شرکتی که سهام آن قرار است در بورس عرضه شود برای اینکه افراد فعال در بورس مشتاق به خرید سهام آن شرکت شوند، در روز <عرضه اولیه> که قرار است درصد مشخصی از سهام شرکت را جهت خرید عموم عرضه کند، قیمت سهام شرکت را پایین‌تر از ارزش ذاتی آن درنظر می‌گیرد! مثلا فرض کنید با بررسی صورت‌های مالی یک شرکت، ارزش شرکت ۱ میلیارد تومان برآورد می‌شود، تعداد برگه سهام آن شرکت نیز ۱ میلیون برگه سهام است بنابراین ارزش هر برگه سهام این شرکت ۱۰۰۰ تومان خواهد بود! حال شرکت در روز عرضه اولیه، هر سهام را با قیمت مثلا ۷۰۰ تومان به فروش می‌رساند! بنابراین سوددهی تقریبا قطعی ست! و این سوددهی قطعی اشتیاق معامله‌گران برای خرید عرضه اولیه را افزایش می‌دهد و تقریبا همه معامله‌گران بورسی دوست دارند <عرضه اولیه> بخرند! چرا که از سوددهی آن مطمئن هستند بدون اینکه هیچ تحلیلی کنند!

مزایای (عرضه اولیه) سهام برای شرکت ها چیست؟

همان‌طور که گفتیم عموما شرکت‌ها درصدی بین ۵% تا ۲۰% از کل سهام خود را در بورس عرضه می‌کنند، فرض کنید شرکتی ۱۰% از سهام خود را در بورس عرضه کرده است که این <عرضه اولیه> نیز با قیمتی پایین‌تر از ارزش ذاتی شرکت است! شاید در نگاه اول اینطور بنظر بیاید که شرکت ضرر کرده است! اما نه! این بازی Win-Win خواهد بود! یعنی هم خریداران عرضه اولیه سود می‌کنند! هم شرکتی که سهام خود را در بورس برای اولین بار عرضه کرده است!

با این کار (فروش سهام شرکت با قیمتی پایین‌تر از ارزش ذاتی در روز عرضه اولیه) هم سهام خود را به فروش می‌رساند و پول حاصل از فروش این سهام باعث جذب سرمایه و تامین منابع مالی برای آن شرکت می‌شود، هم اینکه از آنجایی که تقریبا هیچ کدام از خریداران عرضه اولیه در روزهای آتی قصد فروش سهام خود را نخواهند داشت، قیمت سهام نیز افزایش می یابد و تنها ظرف چند روز به ارزش ذاتی خود و حتی بالاتر از آن خواهید رسید، فراموش نکنید که درصد عمده سهام آن شرکت هنوز متعلق به خود آن شرکت است! بنابراین هر چه قیمت سهام آن شرکت بالاتر رود، ارزش ذاتی آن شرکت نیز بالاتر میرود. در واقع با ورود یک شرکت به بازار بورس، ارزش ذاتی آن مشخص و شفاف می‌شود، ارزشی که شاید تا پیش از ورود آن شرکت به بورس ارزیابی آن به سادگی نبوده است.

شرکت‌هایی که در بورس عرضه می‌شوند بایستی پارامترها و پروتکل های سختگیرانه سازمان بورس اوراق بهادار تهران را پاس کنند و پذیرش آنها در بورس مستلزم صورت‌های مالی شفاف و در عین حال سودده است بنابراین وقتی شرکتی در بورس عرضه می‌شود به اعتبار آن شرکت افزوده می‌شود. همچنین با ورود یک شرکت به بورس داستان گرفتن تسهیلات بانکی نیز متفاوت می‌شود و آن شرکت می‌توانید با گذاشتن بخشی از سهام به عنوان وثیقه، تسهیلات مورد نظر خود را دریافت کنید. البته مدنظر داشته باشید که ممکن است شرکتی بعد از چند سال فعالیت در بورس، در مدتی ضررده شود! و لزوما وقتی در یک بازه ۶ ماه ضررده شد قرار نیست از بورس اخراج شود!

مراحل خرید (عرضه اولیه) چیست؟

اگر هنوز کد بورسی دریافت نکرده‌اید اولین قدم برای خرید عرضه اولیه دریافت کد بورسی و قدم بعدی ثبت‌نام در یک کارگزاری بورس است در مقاله‌ای جداگانه نحوه دریافت کد بورسی و ثبت‌نام در کارگزاری‌های معتبر ایران تشریح شده است اگر کد بورسی دارید و در یک کارگزاری ثبت نام کرده‌اید با ورود به پنل معاملات آنلاین کارگزاری‌تان امکان خرید عرضه اولیه را مانند سایر سهام شرکت‌ها دارید اما اینکه <عرضه اولیه> چه زمان قابل خریداری ست و چگونه باید برای <عرضه اولیه> ثبت سفارش خرید بزنیم را در ادامه تشریح خواهیم کرد.

نحوه خرید آنلاین چگونه است؟

تا چند سال پیش عرضه اولیه بدین صورت بود که سازمان بورس قیمت، تعداد سهام مجاز به خریداری توسط هر شخص و ساعت زمان عرضه اولیه را مشخص می‌کرد سپس تمامی اشخاصی که قصد خرید عرضه اولیه را داشتند باید راس ساعت سفارش خرید عرضه اولیه را در سایت کارگزاری‌شان ثبت می‌کردند! و هر کس که در صف خرید عرضه اولیه جلوتر از دیگران بود احتمال خرید عرضه اولیه برایش بیشتر بود! و عموما به خیلی از افراد نیز عرضه اولیه نمی‌رسید و نمی‌توانستند عرضه اولیه بخرند! همچنین قیمت عرضه اولیه نیز توسط حقوقی‌های بازار بورس (اشخاص حقیقی حق شرکت در کشف قیمت عرضه اولیه را نداشتند!) قبل از ارائه عرضه اولیه تعیین می‌شد. قطعا ایرادات زیادی به این روش وارد بود به همین خاطر چندی ست که سازمان بورس از روش بوک بیلدینگ برای خرید عرضه اولیه استفاده می‌کند.

روش بوک بیلدینگ (Book Building)

در این روش، سازمان بورس یک بازه قیمتی (عموما حداکثر قیمت این بازه از ارزش ذاتی شرکت کمتر است تا همچنان جذابیت خرید <عرضه اولیه> وجود داشته باشد) حداکثر تعداد سهام قابل خریداری توسط هر شخص حقیقی و حقوقی و یک بازه ساعتی را اعلام میکند مثلا ناظر بازار اعلام می‌کند که عرضه اولیه سهام شرکت X با بازه قیمتی ۹۵۰ تومان تا ۱۰۰۰ تومان و حداکثر تعداد سهام قابل خریداری توسط هر شخص ۱۰۰ برگه سهام در ساعت ۱۰ تا ۱۲:۳۰ قابلیت ثبت سفارش دارد، تمامی فعالان بورسی می‌توانند در این ساعت اقدام به ثبت سفارش کنند (از آنجایی که فروش عرضه اولیه مثل خرید و فروش سایر سهام با فروش بالاترین قیمت پیشنهادی شروع می‌شود! و از آنجایی که افراد زیادی خواهان خرید <عرضه اولیه> هستند، بنابراین قیمتی که برای عرضه اولیه ثبت سفارش میزنید عموما باید بالاترین قیمت پیشنهادی از طرف ناظر بازار باشد) بعد از ثبت تمامی سفارش‌ها در آن بازه ساعتی، با توجه به تعداد برگه سهامی که شرکت قصد عرضه آن‌را دارد و تعداد افرادی که جهت خرید عرضه اولیه ثبت سفارش کردند، به هر کدام از خریداران عرضه اولیه تعداد مشخصی <عرضه اولیه> تعلق خواهد گرفت! مثلا فرض کنید شرکت X قصد دارد ۱۰% از کل سهام خود که ۱۰۰۰ برگه سهام میشود را از طریق <عرضه اولیه> به فروش برساند و تعداد ۱۰۰ نفر قصد خرید این <عرضه اولیه> را دارند بنابراین به هر نفر ۱۰ برگه سهام شرکت X تعلق خواهد گرفت. عموما تعداد سهامی که در این روش به خریداران تعلق می‌گیرد از سقف مجاز حداکثر تعداد سهام قابل خریداری توسط هر شخص حقیقی و حقوقی کمتر است چرا که افراد زیادی قصد خریداری <عرضه اولیه> را دارند و باید به همه برسد!

زمان مناسب فروش (عرضه اولیه)

رشد قیمت سهام شرکت پس از <عرضه اولیه> به عوامل متعددی وابسته است مثل رفتار سهامدار عمده نسبت به افزایش قیمت (برخی سهامداران عمده از افزایش زیاد قیمت سهام در مدت کوتاه رضایت چندانی ندارند! چون می‌دانند قیمت سهام در بلندمدت به ارزش ذاتی شرکت همگرا خواهد شد! بنابراین این افزایش قیمت شدید، اصلاح قیمت در پی خواهد داشت! بنابراین سعی می‌کنند با عرضه سهام به صف خرید باعث تعادل در قیمت و معاملات شوند!) جو کلی حاکم بر بورس (زمانی که روزهای مثبت بورسی است قطعا همه افراد تحت تاثیر بازار سبز قرار می‌گیرند و به سبز بودن بازار در آینده خوشبین خواهند بود و سهام خود را نخواهند فروخت!) و اخبار پیرامون شرکت (اخبار و شایعات مثبت و منفی روی روند شکل گیری قیمت تمامی سهام های بورسی حتی <عرضه اولیه> موثر است. برای مثال فرض کنید روز بعد از <عرضه اولیه> سهام یک شرکت، شرکت آتش بگیرد!) توجه به وضعیت فعلی و آینده شرکت و همچنین توجه به ارزش کل شرکت (برای مثال برای شرکتی مثل شستا، تعداد ۸ میلیارد برگه سهام با قیمت ۸۶۰ تومان در روز عرضه اولیه به سهامداران تعلق گرفت حال فرض کنید تمام این سهامداران بخواهند سهام خود را بفروشند در نتیجه نقدینگی بیش از ۷ هزار میلیارد تومان نیاز است! البته نقطه مقابل آن هم ممکن است شرکتی ارزش کل خیلی کمی داشته باشد و تمام سهامی که بصورت عرضه اولیه به سهامداران تعلق گرفته است را بتوان با مبلغ کمی خریداری کرد! در هر دو حالت احتمال اینکه صف خرید جمع شود کم است!)

در هر صورت از آنجایی که اشتیاق برای خرید <عرضه اولیه> سهام در بورس در روزهای بعد از عرضه اولیه زیاد است و هیچ شخصی فروشنده نخواهند بود صف خرید در آن سهام شکل می‌گیرد به شما توصیه می‌کنیم تا زمانی که صف خرید عرضه اولیه وجود دارد نسبت به فروش سهام عرضه اولیه خود اقدام نکنید! وقتی صف خرید جمع شد و قیمت سهام به تعادل رسید می‌توانید نسبت به فروش یا نگه‌داری آن تصمیم بگیرد، ممکن است چندین روز متوالی هر روز قیمت عرضه اولیه ۵ درصد رشد کند و سپس قیمت به تعادل برسد و شروع به کاهش قیمت کند! بنابراین حواس‌تان باشد که طمع نکنید و سود خود را از دست ندهید! البته ممکن است بعد از چند روز اصلاح قیمت، دوباره قیمت عرضه اولیه شروع به افزایش کند!

امکان خرید (عرضه اولیه) در روز بعد از عرضه اولیه

اگر می‌خواهید سهام شرکتی که <عرضه اولیه> شده است را در روزهای آتی بخرید باید راس ساعت ۸:۳۰ در حداکثر قیمت مجاز روزانه ثبت سفارش بزنید تا در صف خرید جلوتر باشید! شاید شانس خرید در روزهای بعد از <عرضه اولیه> را داشته باشید! هر چند احتمالش کم است! ولی خب صفر نیست!

آیا (عرضه اولیه) همیشه سودده است؟

پاسخ قطعا خیر است! عموما <عرضه اولیه> سودده است اما ممکن است قیمت‌گذاری سهام بصورتی باشد که جذابیت چندانی برای ادامه روند مثبت در روزهای آتی را برای سهام <عرضه اولیه> کم کند! بنابراین ممکن است تنها بعد از چند روز صف خرید جمع شود و منفی آغاز شود! یا اتفاق غیر منتظره‌ای رخ دهد! اخبار و شایعات منفی و………

خرید (عرضه اولیه) از چند کارگزاری بورس

همان‌طور که قبلا خدمت شما بیان کردیم کد بورسی برای هر شخص یکتاست مثل کدملی! و این کد بورسی معرف و شناسه فرد در بورس است هر فرد بعد از دریافت کد بورسی میتواند در هر تعداد کارگزاری که مدنظرش است ثبت‌نام کند و محدودتی در استفاده از کارگزاری مختلف وجود ندارد! شاید بعضی از تازه‌واردان بورسی بخواهند زرنگی کنند! و در روز <عرضه اولیه> که با محدودیت حجم سفارش برای هر شخص خریدار است، از چند کارگزاری اقدام به ثبت سفارش خرید سهام عرضه اولیه کنند! باید خدمت این دسته از دوستان عرض کنم که خرید و فروش سهام طبق کد بورسی شماست! که در تمام کارگزاری‌ها یکسان ست! بنابراین امکان ثبت سفارش خرید <عرضه اولیه> از چند کارگزاری وجود ندارد و اگر این اقدام توسط شخصی صورت بگیرد حتی امکان دارد هیچ کدام از سفارشات این شخص در کارگزاری‌ها ثبت نشود! پس این فکر را از سرتان بیرون کنید…!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا